АКИpress - Казакстандын тышкы иштер министринин орун басары Арман Исетов чет өлкөлүк журналисттер менен болгон брифингде Казакстандын жаңы Конституциясынын долбоорундагы негизги өзгөрүүлөр тууралуу айтып берди. 15-мартта Казакстанда жаңы Конституциянын долбоору боюнча референдум өтөт.
Министрдин орун басарынын айтымында, президент Касым-Жомарт Токаев масштабдуу өзгөрүүлөрдү ишке ашырууда. Ал эми конституциялык реформа коомдун суроо-талабына жооп катары анын ырааттуу уландысы болуп калды.
«Башында күн тартибинде парламенттик реформа эле болчу, бирок жарым жыл бою жүргүзүлгөн коомдук талкуулар бул демилгенин чегинен ары чыгып кетти. Бардык сунуштарды системалаштыруу үчүн 130 адамдан турган Конституциялык комиссия түзүлдү. Комиссия жарандардын «eGov» жана «eOtinish» мамлекеттик санариптик платформалары аркылуу билдирген 12 миңден ашык сунушун кылдат карап чыгып, жалпылады. Комиссиянын ишинин өтө ачык-айкын болгону маанилүү», - деди ал.
Исетовдун айтымында, өзгөрүүлөр Конституциянын текстинин 84 пайызына таасирин тийгизди.
«Таптакыр жаңы беренелер жана бөлүмдөр иштелип чыкты. Негизги мыйзамдын түзүмү да олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болду», - деп кошумчалады Исетов.
Министрдин орун басары белгилегендей, жаңычылдык өзгөрүүлөрдүн санында эмес, биринчи кезекте документтин жаңы концептуалдык мазмунунда турат.
«Беренелер жана бөлүмдөр редакциялык оңдоолорго гана эмес, мазмундук жана маанилик жактан да толукталды. Конституциянын тексти заманбап талаптарды эске алуу менен жазылды. Мамлекет өзгөрдү, коом өзгөрүүдө. Акыркы жылдары коомдук менталитетте жана аң-сезимде терең өзгөрүүлөр болгону өзгөчө байкалат. Буга ылайык, Конституциянын жаңы тексти адекваттуу жооп бере турган жаңы коомдук күтүүлөр пайда болууда. Угуучу мамлекет шартында конституциялык реформаны даярдоо иши жалпы улуттук мүнөзгө ээ болду. Бул адилеттүү Казакстандын принциптерин карманууну ачык тастыктайт», - деди ТИМдин жетекчисинин орун басары.
Анын айтымында, конституциялык реформанын стратегиялык максаты — мамлекеттүүлүктү жана көз карандысыздыкты бекемдөө, жарандардын бакубаттуулугун жогорулатуу. Жаңы Конституция — бул глобалдык чакырыктарга өз убагындагы жооп жана мамлекеттин туруктуулугунун пайдубалы.
«Реформа жарандардын укуктарын коргоого жана коом менен реалдуу диалогго багытталган заманбап, натыйжалуу саясий моделди түзүүдө. Реформанын негизги приоритети — адам. Анын жашоосу, укуктары жана эркиндиктери жогорку баалуулук катары расмий жарыяланат. Жаңы негизги мыйзамда конкреттүү социалдык нормалар камтылган жана бийлик системасы жарандардын кызыкчылыгын коргоочу куралга айланат», - деди ал.
Арман Исетов белгилегендей, жаңы негизги мыйзам күчтүү жана компетенттүү парламенттин, натыйжалуу өкмөттүн, көз карандысыз жана ачык сот тутумунун моделин түзөт. Саясий партиялардын ролун күчөтүү, кеңеш берүүчү институттарды өнүктүрүү, маслихаттарды бекемдөө жана борбор менен региондордун ортосундагы натыйжалуу өз ара аракеттенүүнү түзүү каралган.
«Бүгүнкү күндө мамлекеттик түзүлүштүн жаңы модели сунушталууда, ага ылайык бийликтин бардык бутактары чечим кабыл алууда бирдей деңгээлде көз карандысыз болот. Өлкөнүн башкы өкүлчүлүктүү органы — Курултайдын ыйгарым укуктары кеңейтилет. Бир палаталуу парламент мыйзам чыгаруу ишин натыйжалуу жүргүзүүгө шарт түзөт. Өз кезегинде «Халық Кеңесі» (Элдик кеңеш) жогорку кеңеш берүүчү орган катары мамлекет менен коомдун, ар кандай социалдык жана этникалык топтордун ортосунда ишенимдүү кайтарым байланыш каналын түзөт», - деди ал.
Адам мамлекет үчүн эмес, мамлекет адам үчүн принциби жаңы Конституциянын тексти аркылуу кызыл сызык болуп өтөт.
Адамдын укуктарын жана эркиндиктерин коргоого арналган бөлүм эң көлөмдүү болду. Бул негизги мыйзамдын дээрлик үчтөн бир бөлүгү (30 берене).
«Жаңы Конституцияда мамлекет адамга келтире турган зыян жөнүндө, турак жайдын кол тийбестигинин кепилдиктери жөнүндө ченемдер пайда болду. Адвокатура институту бекемделип, Миранда эрежеси киргизилүүдө, бул мамлекет тарабынан кепилденген адамдын соттук корголууга жана юридикалык жардам алууга болгон укуктарын күчөтөт. Конституциялык деңгээлде жеке жашоонун кол тийбестигине болгон укуктарды, жеке маалыматтарды коргоону жана санариптик укуктарды кепилдөө сунушталууда», - деди Исетов.
Министрдин орун басары белгилегендей, жаңы Конституция технологиялык прогресске, жасалма интеллектти өнүктүрүүгө жана тоталдык санариптештирүүгө жол ачат.
«Мыйзамдарда эгерде ал адамдын абалын начарлатса же ага жаңы милдеттерди жүктөсө, артка карай күч берүүгө түздөн-түз тыюу салган ченем өзгөчө күчкө ээ. Ошентип туруктуу, алдын ала айтууга боло турган укуктук жана инвестициялык чөйрө түзүлөт», - деп билдирди ал.